ΜΕΓΑΛΟΦΩΝΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ
ΜΕΓΑΛΟΦΩΝΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ. Εκπαίδευση, πολιτισμικά ήθη και μέσα επικοινωνίας στην Ελλάδα, 1930-1960
Το ερευνητικό πρόγραμμα «Μεγαλόφωνη ανάγνωση της ποίησης: Εκπαίδευση, πολιτισμικά ήθη και μέσα επικοινωνίας στην Ελλάδα, 1930-1960 / Reading Poetry Aloud: Education, Culture and the Media in Greece, 1930-1960» (4η Προκήρυξη ερευνητικών Έργων ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ. για την ενίσχυση Μεταδιδακτορικών Ερευνητών/τριών, διάρκεια προγράμματος: 10/11/2025 – 9/11/2027, φορέας υποδοχής: Εργαστήριο Νεοελληνικής Φιλολογίας, Τμήμα Φιλολογίας, ΕΚΠΑ) έχει ως αντικείμενό του τη μελέτη των προφορικών εκδοχών διάδοσης της νεοελληνικής ποίησης κατά την περίοδο 1930-1960.
Καθώς επικεντρώνονται κυρίως στην έντυπη κυκλοφορία της ποίησης, οι Ιστορίες της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας και η Νεοελληνική Φιλολογία δεν έχουν, έως τώρα, διερευνήσει και αποτιμήσει την ευρεία διάδοση του ποιήματος σε ποικίλα προφορικά περιβάλλοντα, όπως η εκπαίδευση, τα φιλολογικά σαλόνια, οι «λέσχες ανάγνωσης», το θέατρο και το ραδιόφωνο. Συνδυάζοντας εργαλεία από το πεδίο της Νεοελληνικής Φιλολογίας με την πολιτισμική ιστορία, τη μελέτη του ακροατηρίου και της πρόσληψης, τις Σπουδές Ήχου και ΜΜΕ, το ερευνητικό πρόγραμμα «Μεγαλόφωνη ανάγνωση της ποίησης: Εκπαίδευση, πολιτισμικά ήθη και μέσα επικοινωνίας στην Ελλάδα, 1930-1960» στοχεύει σε μια νέα, διεπιστημονική θεώρηση της νεοελληνικής λογοτεχνίας, με επίκεντρο, αυτή τη φορά, την Ιστορία της Ανάγνωσης αλλά και τη διάδοση της ποίησης στο ευρύτερο αναγνωστικό κοινό.
Εστιάζοντας στην περίοδο 1930-1960, εξετάζει τη μεγαλόφωνη ανάγνωση της ποίησης, όπως μαρτυρείται αδιάλειπτα και εντατικά, στο πλαίσιο της υποδοχής του μοντερνισμού, των μεταπολεμικών συζητήσεων σχετικά με τον κοινωνικό ρόλο της «υψηλής κουλτούρας» και την εκλαΐκευσή της, και της συνάντησης της λογοτεχνίας με τις νέες τεχνολογίες του ήχου. Το ερευνητικό αυτό πρόγραμμα φιλοδοξεί, αφενός, να συμβάλει στην ανανέωση της φιλολογικής σπουδής της λογοτεχνίας και, αφετέρου, να φωτίσει παραμελημένες όψεις της δημόσιας ιστορίας, της συλλογικής μνήμης και της εθνικής ταυτότητας, και των ηχοτοπίων του παρελθόντος. Καρπός του προγράμματος θα είναι μία μονογραφία, ένας κύκλος επιστημονικών σεμιναρίων και μία ηλεκτρονική βάση δεδομένων, όπου ηχητικά αρχεία της νεοελληνικής λογοτεχνίας που κινδυνεύουν να φθαρούν, όπως, π.χ., το ηχητικό αρχείο του ποιητή Ανδρέα Εμπειρίκου, θα καταλογογραφηθούν, θα ψηφιοποιηθούν και θα διατεθούν στο ευρύ κοινό. Tο Έργο θα ολοκληρωθεί με διεθνές συνέδριο για τα ηχοτοπία της νεοελληνικής λογοτεχνίας, τα πρακτικά του οποίου θα εκδοθούν σε ηλεκτρονική μορφή.
Φιόνα Αντωνελάκη
Reading Poetry Aloud: Education, Culture and the Media in Greece, 1930-1960
The research project “Reading Poetry Aloud: Education, Culture and the Media in Greece, 1930-1960” (ALOUD) (4th Call for H.F.R.I. Research Projects to support Postdoctoral Researchers; start and end dates: 10/11/2025-9/11/2027; host institution: Laboratory of Modern Greek Philology, Department of Philology, National and Kapodistrian University of Athens) investigates the vocal dissemination of modern Greek poetry in the period 1930-1960.
Histories of Modern Greek Literature have hitherto focused on the circulation and reception of literary works via print media, leaving out of their scope the social and cultural uses of literature by diverse communities of vocal readers in various environments (e.g., school performances, poetry readings as part of social gatherings, lectures, stage performances, radio broadcasting, audio recordings). The ALOUD project will combine tools from the field of Modern Greek Literary Studies with Cultural History, Audience and Reception Studies as well as Sound and Media Studies in order to advance a new and cross-disciplinary approach to Modern Greek literature, with a focus on the History of Reading and on the wide circulation of poetry.
It seeks to document the continuous and dynamic presence of the performed poem in the period 1930-1960, which witnessed the rise of modernist forms, post-war debates regarding the social role of ‘high culture’ and its popularization, and early encounters of literature with technologies of sound. In addition to a pioneering contribution to literary history, this project has the potential to offer new insights to current scholarship around neglected aspects of public history, collective memory and national identity, and the soundscapes of the past. Research results will be disseminated through a monograph, a series of academic seminars and an online database, where endangered sound recordings of Modern Greek literature (e.g., the audio archive of the poet Andreas Embiricos) will be catalogued, preserved in digital form and made available to wide audiences. The ALOUD project will culminate in an international conference on the soundscapes of poetry and the conference proceedings will be published in electronic form.
Fiona Antonelaki